Centrum Informacji
i Edukacji Ekologicznej w Gdańsku

Wrzesień 2013

Zielone pytanie w sierpniu brzmiało następująco: Jakie gatunki ssaków żyją w Morzu Bałtyckim? Co im zagraża?

W Morzu Bałtyckim występują cztery gatunki ssaków: foka szara (Halichoerus grypus), foka pospolita (Phoca vitulina), foka obrączkowana (Phoca hispida) oraz morświn (Phocaena phocaena).

Wśród fok najliczniejszym gatunkiem w Bałtyku jest foka szara, jednak jej populacja zmniejszyła się ponad 5 razy w stosunku do początku XX wieku. Obecnie liczebność tego gatunku wynosi około 23,5 tys. osobników (tj. około 23 % populacji sprzed 100 lat). Na wybrzeżach Niemiec, Polski i Rosji foka szara została wytrzebiona przez człowieka zanim dotknęły ją skutki zanieczyszczeń środowiska. Dzisiaj coraz więcej osobników fok szarych obserwuje się na polskim wybrzeżu, głównie w ujściu Wisły, na Ryfie Mew, Cyplu Helskim, ale również w Rewalu, Niechorzu i Łebie.

Na początku XX wieku w Morzu Bałtyckim było około 200 tys. osobników fok obrączkowanych. Polowania w latach 1910-1940 oraz zanieczyszczenie środowiska spowodowały spadek liczebności tych zwierząt. Obecnie sytuacja zaczęła się poprawiać. W południowej części Bałtyku gatunek ten pojawia się jednak bardzo rzadko.

Liczebność bałtyckiej populacji foki pospolitej na początku XX wieku została oszacowana na ok. 5000 osobników. Intensywne polowania prowadzone na początku wieku doprowadziły do spadku jej liczebności do 1000 sztuk, która utrzymywała się do lat 30. Dalszy spadek ilości fok pospolitych w Bałtyku do kilkuset sztuk był obserwowany do lat 70. Obecnie ich liczebność szacuje się na ok. 550 sztuk. Na wybrzeżu polskim są rzadko spotykane.

W dawnych czasach wszystkie narody bałtyckie zajmowały się polowaniami na morświny. Poławiano je od XIV wieku na mięso i tłuszcz. Jeszcze w pierwszej połowie XX wieku jego liczebność była tak duża, że polskie władze w latach 20 wprowadziły premie za złowienie lub zabicie morświna, ponieważ gatunek ten uważano za przyczynę niszczenia sieci oraz konkurencję dla rybaków. Tym oto sposobem niemal doszczętnie wytrzebiono populację tych zwierząt. Dzięki konsekwentnej działalności Stacji Morskiej UG w Helu dysponujemy wiedzą o stanie populacji morświnów wzdłuż polskiej linii brzegowej. Obecnie gatunek ten jest zagrożony wyginięciem. Szacuje się, ze dziś w Morzu Bałtyckim żyje około 100 osobników.

Zagrożenia dla morskich ssaków

Najczęstszą przyczyną śmierci ssaków w Morzu Bałtyckim jest przyłów, czyli przypadkowe zaplątanie się w sieci wystawione do połowu ryb w rejonach przebywania lub na trasie wędrówek tych ssaków. Dla morświnów bardzo niebezpieczne są także zakłócenia akustyczne, które płoszą zwierzęta z ich dotychczasowych siedlisk. Szkodliwy wpływ na ssaki morskie ma również gwałtowny wzrost transportu na Bałtyku, detonacje na morskich poligonach i rozwój agresywnej turystyki motorowodnej. Ponadto zwierzęta żyjące w przybrzeżnej strefie morza narażone są na szkodliwe oddziaływanie substancji toksycznych. U fok szczególnym zagrożeniem jest duża koncentracja związków chlorowcopochodnych (PCB i DDT) w tkankach tych zwierząt. Związki te powodują zmiany patologiczne narządów rodnych samic. W konsekwencji foki nie zachodzą w ciążę, występują poronienia, płody są chore czy młode rodzą się martwe. Fokom zagraża również rozwój turystyki i związana z tym ekspansja człowieka na tereny nadmorskie. W skutek tego foki nie mają spokoju w miejscu zamieszkania oraz są wypierane ze swych tradycyjnych siedlisk.

Dziękujemy Państwu za nadesłane odpowiedzi. Laureatami konkursu zostali: Maciej Adamczyk z Gdańsk, Waldemar Krążowski z Gdańska oraz Maksymilian Brodnicki z Gdańska. Gratulujemy, nagrody prześlemy pocztą.

U schyłku lata towarzyszy nam piękna pogoda zapraszająca do spacerów. Zapraszamy do pięknego kompleksu leśnego jakim jest Trójmiejski Park Krajobrazowy.

Oto następne pytanie: „Jakiego gatunku drzewa można spotkać najczęściej przemierzając zbocza Trójmiejskiego Parku Krajobrazowego?”

Prosimy o nadsyłanie odpowiedzi wraz z adresem kontaktowym do 15 września 2013 r. na adres Centrum Informacji i Edukacji Ekologicznej, ul. Straganiarska 43/46, 80-837 Gdańsk, e-mail: stazysta.ciee@pomorskieparki.pl