Centrum Informacji
i Edukacji Ekologicznej w Gdańsku

Marzec 2014

Zielone pytanie w lutym brzmiało następująco: Ostatnio wiele mówi się, o tzw. gatunkach inwazyjnych. Podaj 3 przykłady takich gatunków i wytłumacz, dlaczego uważa się je za zagrażające gatunkom rodzimym.

Gatunki inwazyjne to takie, które głównie z powodu ludzkich działań przenoszą się z rodzimego miejsca, gdzie zajmują swoją pozycję w ekosystemie, w inne miejsce. Jeśli natrafią tam na sprzyjające warunki do rozwoju - szybko się adaptują i często doprowadzają zachwiania istniejącej w ekosystemie równowagi czasem doprowadzając do wyparcia miejscowych gatunków. Większość gatunków inwazyjnych, takich jak odporniejsze lub szybciej rosnące drzewa i uprawy, ogrodowe rośliny ozdobne czy zwierzęta domowe, została wprowadzona celowo. Dopóki nie wymkną się lub nie zostaną uwolnione do środowiska, mogą nie stanowić problemu. Inni goście przybyli przypadkowo jako „pasażerowie na gapę”, uwięzieni np. w kontenerach transportu lotniczego i lądowego albo zawleczeni na kadłubach statków, jak skorupiaki. W Polsce do „najgroźniejszych” gatunków inwazyjnych należą: barszcz Sosnowskiego, rdestowiec japoński, czeremcha amerykańska czy klon jesionolistny, a wśród zwierząt babki: bycza i szczupła, pręgowany rak amerykański czy żółw czerwonolicy. Gatunki inwazyjne stanowią poważne zagrożenie dla różnorodności biologicznej, gospodarki i zdrowia człowieka.

Ich wpływ na lokalne środowisko obejmuje:
• konkurowanie z organizmami rodzimymi w zakresie pożywienia i siedliska, np. w wielu obszarach Europy pochodząca z Ameryki wiewiórka szara wypiera rodzimą wiewiórkę pospolitą, zaś amerykański rak sygnałowy wypiera rodzimy europejski gatunek raka,
• zmienianie struktury ekosystemu, np. rozległy obszar wybrzeża Morza Śródziemnego został obecnie opanowany przez monokultury glonu Caulerpa taxifolia;
• hybrydyzację z gatunkami rodzimymi, np. gatunki takie jak sterniczka jamajska, bądź jeleń wschodni mogą spowodować lokalne wyginięcie gatunków rodzimych na skutek krzyżowania się i powstawania hybryd;
• bezpośrednią toksyczność;
• fakt, że stanowią one rezerwuar pasożytów i są nosicielami patogenów;
• zaburzanie procesów zapylania w związku z konkurowaniem z miejscowymi gatunkami pszczół.

Wpływ gatunków inwazyjnych na działalność gospodarczą obejmuje:

• zmniejszenie plonów w sektorze rolnym, leśnym i w gospodarce rybnej. Na przykład żuk zwany azjatycką kózką powoduje poważne szkody w drzewostanach gatunków szerokolistnych, w tym plantacjach topoli. Z kolei żebropław powoduje zmniejszenie handlowych połowów sardeli w Morzu Czarnym.
• zmniejszenie dostępności wody i powodowanie degradacji gleby. Inwazyjne rośliny takie jak niecierpek himalajski konkurują z roślinami rodzimymi (które odgrywają istotną rolę polegającą na wiązaniu gleby przy pomocy swych korzeni) i mogą tym samym przyczyniać się do zwiększenia erozji gleby.
• niszczenie infrastruktury poprzez proces rycia w ziemi lub systemy korzeniowe. System korzeniowy bożodrzewa gruczołowatego może niszczyć nawierzchnie, wykopaliska archeologiczne i mury.
• utrudnienia w transporcie poprzez blokowanie dróg wodnych. Gatunki takie jak nutria i piżmak, które wprowadzono do Europy z kontynentu amerykańskiego ze względu na ich futro, zasiedlają obecnie całą Europę i wyrządzają znaczne szkody w tamach, kanałach oraz systemach nawadniających i systemach ochrony przeciwpowodziowej.

Gatunki inwazyjne mogą wywołać u ludzi:

• alergie i podrażnienia skóry, powodują je np. barszcz Mantagazziego i ambrozja bylicolistna,
• różne choroby w wyniku przenoszenia ich przez gatunki np. komar azjatycki, występujący coraz częściej w Europie, który jest nosicielem co najmniej 22 arbowirusów, w tym denga, Chikungunya, Ross River i West Nile.
(Źródło: Internet)

Dziękujemy Państwu za nadesłane odpowiedzi. Laureatami konkursu zostali: Ewelina Kurach z Gdańska, Agnieszka Wawryniuk z Gdańska oraz Karolina Stanisławska z Niepoczołowic. Gratulujemy, nagrody prześlemy pocztą.
Następne pytanie: „Jak nazywa się typ lasu rozwijający się wzdłuż brzegów cieków wodnych w dolinach Trójmiejskiego Parku Krajobrazowego i jakie gatunki drzew go budują?
Prosimy o nadsyłanie odpowiedzi wraz z adresem kontaktowym do 15 marca 2014 r. na adres Centrum Informacji i Edukacji Ekologicznej, ul. Straganiarska 43/46, 80-837 Gdańsk, e-mail: k.koziel@pomorskieparki.pl